Εμψύχωση με τα μάτια

Μαίη Κοκκίδου

Πολλές από τις δυσλειτουργίες που αντιμετωπίζει σήμερα η εκπαίδευση αφορούν σε προβλήματα αξιών. Ο φυλετισμός, ο φανατισμός, ο φονταμενταλισμός, η απομόνωση από τα συναισθήματα των άλλων ανθρώπων και άλλες μορφές αντιξοοτήτων πρέπει να υποχρεώσουν το σχολείο να εξετάσει τις ιδέες περί ηθικής δέσμευσης και κοινωνικής συνοχής σε άτομα και κοινότητες. Η φιλοσοφία της εκπαίδευσης θέτει πλέον ρητά ερωτήματα όπως: τι είναι πιο σημαντικό από την ευημερία των μαθητών; Αν οι μαθητές δεν είναι χαρούμενοι και ισορροπημένοι, τότε τι πρέπει να κάνουν οι εκπαιδευτικοί; Αν και δεν έχουμε ένα μαγικό ραβδί για να κάνουμε τους μαθητές μας ευτυχισμένους, υπάρχουν τρόποι για να εργαστούμε προς αυτή την κατεύθυνση. Μία πολλαπλά υποσχόμενη μεθοδολογία και φιλοσοφία είναι αυτή της εμψύχωσης. Η μουσική εκπαίδευση είναι μια διαδικασία γίγνεσθαι. Οι εκπαιδευτικοί της μουσικής πρέπει να εξοπλίζουν τους μαθητές με τη δυνατότητα να εκφράζουν τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους, και να αλληλεπιδρούν με κιναισθητικούς, μουσικούς, λεκτικούς και οπτικούς τρόπους. Στην παρούσα εισήγηση, η εμψύχωση αφορά στο ορατό, στο βλέμμα, στη γνωριμία, στην αλληλεπίδραση, στον στοχασμό, στην ευαισθησία και στη διαδικτυακή επικοινωνία. Αντλώντας από την εκπαιδευτική εμπειρία, προτείνω μια «στροφή» στο ορατό που μας επιτρέπει να τοποθετήσουμε τη μουσική διδασκαλία-μάθηση σε μια επικοινωνιακή κατάσταση και σε μια διαλεκτική αψίδα που αντανακλά τα νέα μετασχηματιστικά, μουσικά μοτίβα.

Νευρώνες σε συντονισμό: ιστορίες από τον εγκέφαλο τη στιγμή της εμψύχωσης. Η εμψύχωση μέσα από το πρίσμα της νευροεκπαίδευσης

Δήμητρα Κόνιαρη

Η εμψύχωση, ως εκπαιδευτική μέθοδος ή τεχνική, θεωρείται ως ένας σημαντικός σύμμαχος για τον εκπαιδευτικό γιατί συντελεί στην πρόκληση και προαγωγή εσωτερικών κινήτρων στους μαθητές και ενισχύει την προσωπική τους δέσμευση απέναντι στη γνώση και τη μάθηση (Κοκκίδου, 2014). Στο πλαίσιο αυτό, ο εκπαιδευτικός δεν λειτουργεί αποκλειστικά ως μεταδότης γνώσεων, αλλά ως παιδαγωγικό πρόσωπο που «εμψυχώνει, ενθαρρύνει, δίνει δύναμη, κίνηση και ροή, ενεργοποιεί» (Γκανά και συν., 2019, σ. 500). Έτσι, η εκπαιδευτική πράξη μετατοπίζεται από τη διδασκαλία ως παράδοση περιεχομένου στη διδασκαλία ως διευκόλυνση εμπειρίας και νοήματος και η λειτουργία της μάθησης δεν αποτελεί μια ουδέτερη γνωστική διαδικασία, αλλά συνδέεται στενά με το συναίσθημα, τα ενδιαφέροντα, τα κίνητρα και την κοινωνική αλληλεπίδραση που δημιουργούνται τη στιγμή της διδασκαλίας-μάθησης. Γιατί όμως η εμψύχωση και οι λειτουργίες που ενεργοποιεί στους μαθητές έχουν θετική επίδραση στη μάθηση; Ποιος είναι ο ρόλος της ενθάρρυνσης, της θετικής ανατροφοδότησης και της εμπειρίας ροής στην ανάπτυξη των νευροβιολογικών μηχανισμών που υποστηρίζουν τη μάθηση; Ποιοι είναι οι νευροβιολογικοί μηχανισμοί που ενεργοποιούνται και πώς αυτοί συνδέονται με γνωστικές λειτουργίες όπως η προσοχή, η σκέψη και η μνήμη; Ποιες λειτουργίες ενισχύουν τη μάθηση στα μικρά παιδιά; Ποιες στους εφήβους; Τελικά, υπάρχει κάποιος βέλτιστος τρόπος σύμφωνα με τον οποίο μαθαίνει και αναπτύσσεται ο ανθρώπινος εγκέφαλος και ποιον ρόλο παίζει η διαδικασία της εμψύχωσης στην ενεργοποίησή του; Αυτά είναι μερικά από τα ερωτήματα που θα επιχειρήσει να φωτίσει η παρούσα παρουσίαση. Αναλύοντας τα πορίσματα σύγχρονων νευροβιολογικών ερευνών, θα εισχωρήσουμε στα αθέατα μονοπάτια του εγκεφάλου που εμψυχώνεται· εκεί όπου η περιέργεια και η συγκίνηση συναντά τη γνώση, και η μάθηση τείνει να γίνεται βαθύτερη, πιο παρακινητική και πιο διαρκής. Θα παρατηρήσουμε πώς οι νευρώνες συντονίζονται σαν μια αόρατη ορχήστρα όταν το άτομο βιώνει καταστάσεις εμψύχωσης κατά τη διδασκαλία-μάθηση και πώς υφαίνονται τα νευρωνικά κυκλώματα που θα υποστηρίξουν την ανάπτυξη του νου. Τέλος, θα στοχαστούμε, χρησιμοποιώντας νευροβιολογικά δεδομένα, πάνω στο γιατί η διαδικασία της διδασκαλίας-μάθησης δεν αφορά μόνο τη μετάδοση γνώσεων και δεξιοτήτων, αλλά αποτελεί κυρίως μια διεργασία μεταμόρφωσης του ανθρώπου, μια εσωτερική περιπέτεια κατά την οποία ο εγκέφαλος πλάθεται και αναπλάθεται και ο άνθρωπος εμπλουτίζει και διευρύνει τα όρια του νου και των δυνατοτήτων του (Immordino-Yang et al., 2025· Κόνιαρη, 2019).

Βιβλιογραφία

Γκανά, Γ., Ζησοπούλου, Ε., Θεοδωρίδης, Ν., & Σιάνου-Χατζηκαµάρη, Π. (συντονιστές) (2019). Η εµψύχωση θέλει τέχνες: απόψεις για την Εµψύχωση µέσω τεχνών στην εκπαίδευση. Στο Θ. Ράπτης & Δ. Κόνιαρη (Επιµ.), Μουσική Εκπαίδευση και Κοινωνία: νέες προκλήσεις, νέοι προσανατολισµοί. Πρακτικά 8ου Συνεδρίου της Ε.Ε.Μ.Ε. (σσ. 497–541). Ε.Ε.Μ.Ε.

Immordino-Yang, M. H., Darling-Hammond, L., & Krone, C. R. (2025). Nurturing nature: How brain development is inherently social and emotional, and what this means for education. In Social and emotional learning (pp. 63-83). Routledge.

Κοκκίδου, Μ. (2014). Η εµψύχωση στη διδασκαλία-µάθηση: Το σχολείο της χαράς και της καρδιάς. Fagotto books.

Κόνιαρη, Δ. (2019). Μουσική Νευροεκπαίδευση: Όταν οι επιστήμες της μουσικής αγωγής συνδιαλέγονται με τις επιστήμες του νου, του εγκεφάλου και της εκπαίδευσης. Στο Λ. Στάμου (Επιμ), Διαλεκτική και Πρωτοπορία στη Μουσική Παιδαγωγική (σσ. 217-226). E.E.M.E.