Τεύχος 23 (2025)

Σημείωμα σύνταξης: 00_editorial_2025.pdf 

Χρυσάνθη Ζεπάτου & Θεοχάρης Ράπτης: Το έργο Ρυθμικά Παίγνια της Αικατερίνης Λασκαρίδου: Μουσικοπαιδαγωγική πρωτοπορία στην ελληνική εκπαίδευση στα τέλη του 19ου αιώνα (σσ. 7-29)

Το έργο Ρυθμικά Παίγνια της Αικατερίνης Λασκαρίδου εντάσσεται στο πλαίσιο της παιδοκεντρικής φροεβελιανής προσέγγισης για την εκπαίδευση και την αγωγή του παιδιού. Περιλαμβάνει ειδικά σχεδιασμένα παιχνίδια-τραγούδια (play-songs) για τον νηπιακό κήπο, την ποίηση και μουσική των οποίων έχει επιμεληθεί ο Αλέξανδρος Κατακουζηνός. Τα δύο πρώτα τεύχη του έργου εκδόθηκαν το 1887, με στόχο τη διάδοση του φροεβελιανού εκπαιδευτικού συστήματος στην Ελλάδα, ενώ το τρίτο τεύχος -με καθαρά μουσικοκινητικό χαρακτήρα- εκδόθηκε το 1896, χρονιά πραγματοποίησης των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων στην Αθήνα. Η ιδιαίτερη σημασία του έργου για τη Μουσική Παιδαγωγική έγκειται στο ότι εν έτη 1887 και 1896 πραγματώνει -μέσω των παιχνιδιών-τραγουδιών που περιλαμβάνει- το αίτημα της αβίαστης ενσωμάτωσης του τραγουδιού και της μουσικής «μέσα» στην ίδια τη ζωή, μέσα στο «παιχνίδι» του παιδιού (Ζεπάτου, 2025). Η αξία του έργου αναδεικνύεται μέσα από τον ρόλο που απέκτησαν, αργότερα, οι μορφές του παιδικού μουσικού παιχνιδιού στις σύγχρονες παιδαγωγικές θεωρίες και πρακτικές, καθώς και από την επιρροή που άσκησαν στις μουσικοπαιδαγωγικές προσεγγίσεις του 20ού αιώνα (Marsh, 2008). Το έργο Ρυθμικά Παίγνια, δυσεύρετο και σχεδόν λησμονημένο σήμερα, χρήζει ανάδειξης, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της Ιστορικής Μουσικής Παιδαγωγικής (Ράπτης, 2015).

Ευπραξία Φαρμάκη & Μίτσυ Ακογιούνογλου: Το ομαδικό τραγούδι ως εργαλείο κοινοτικής μουσικής σε Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας: Μια πιλοτική έρευνα (σσ. 30-49)

Έρευνες έχουν δείξει ότι το ομαδικό τραγούδι ενισχύει την αίσθηση του «ανήκειν» και της κοινωνικής συνοχής, βελτιώνοντας ταυτόχρονα την ποιότητα ζωής των ενήλικων συμμετεχόντων. Σκοπός της συγκεκριμένης ποιοτικής έρευνας ήταν η ανίχνευση του ρόλου του ομαδικού τραγουδιού μέσα σε Σχολείο Δεύτερης Ευκαιρίας. Συγκεκριμένα, μελετήθηκαν ο τρόπος με τον οποίο οι συμμετέχοντες βίωσαν τη μουσική τους εμπλοκή και η επίδραση της συμμετοχής τους στην ενίσχυση των μεταξύ τους σχέσεων. Πραγματοποιήθηκαν τέσσερις δίωρες συναντήσεις μιας ομάδας τραγουδιού, στην οποία συμμετείχαν δέκα άτομα (Γυν.=6, Ανδρ.=4). Τα δεδομένα αντλήθηκαν από μία ομάδα εστίασης, το ημερολόγιο της ερευνήτριας, τις ηχογραφήσεις των συναντήσεων και τα γραπτά αφηγήματα των συμμετεχόντων. Από την επαγωγική θεματική ανάλυση αναδύθηκαν επτά θεματικές κατηγορίες, οι οποίες συγκλίνουν στην ανάδειξη του ομαδικού τραγουδιού ως τρόπου ενθάρρυνσης της μουσικής εμπλοκής και ενίσχυσης κοινωνικών δεσμών, ενώ ο συνδυασμός τους συνηγορεί σε περαιτέρω έρευνα για την εφαρμογή του σε δομές τυπικής και μη τυπικής εκπαίδευσης ενηλίκων.

Γιάννης Μυγδάνης: Digital Little Music Makers: αξιοποίηση αναδυόμενων και εμβυθιστικών τεχνολογιών, τεχνητής νοημοσύνης και πρακτικών STREAM στη μουσική διδασκαλία-μάθηση (σσ. 50-71)

Οι τεχνολογικές εξελίξεις των τελευταίων ετών επαναπροσδιορίζουν τους τρόπους με τους οποίους τα άτομα έρχονται σε επαφή με τη μουσική, διαμορφώνοντας νέες δυνατότητες έκφρασης, αλληλεπίδρασης και μάθησης. Τα παιδιά της ψηφιακής εποχής μεγαλώνουν σε περιβάλλοντα που διευρύνουν τις μουσικές τους εμπειρίες, δημιουργώντας παράλληλα προκλήσεις για τη μουσική παιδαγωγική. Η παρούσα έρευνα εξετάζει τη συγκρότηση μαθησιακών περιβαλλόντων μέσα από τον σχεδιασμό και την εφαρμογή STREAM σεναρίων στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση, διερευνώντας την εμπειρία μαθητών/τριών Γ’ έως Ε’ Δημοτικού και τη χρήση αναδυόμενων τεχνολογιών —όπως η μουσική παραγωγή, ο διάχυτος και κινητός μουσικός υπολογισμός και η δημιουργική κωδικοποίηση— καθώς και τεχνολογιών εμβύθισης και τεχνητής νοημοσύνης. Η παρέμβαση υλοποιήθηκε ως μουσικός όμιλος σε ιδιωτικό σχολείο και διήρκεσε τρία σχολικά έτη, με τριάντα εβδομάδες ανά κύκλο. Ο μεθοδολογικός σχεδιασμός στηρίχθηκε στην έρευνα σχεδιασμού. Τα ευρήματα δείχνουν ότι οι μαθητές/τριες ανέπτυξαν δημιουργική έκφραση, αυτονομία, αυτορρύθμιση, αισθητηριακή εμπλοκή και συνεργατική επίλυση προβλημάτων, καλλιεργώντας παράλληλα ικανότητες υπολογιστικής σκέψης μέσω της δημιουργικής αξιοποίησης φυσικών και ψηφιακών μουσικών κόσμων. Συνολικά, η μελέτη προτείνει παιδαγωγικά τεκμηριωμένο, ανθρωποκεντρικά προσανατολισμένο και μετα-ψηφιακό πλαίσιο μουσικής διδασκαλίας ως μετατόπιση παραδείγματος που ανταποκρίνεται στις δυνατότητες του σύγχρονου συμφραζομένου.

Γιώργος Τσόγκας: Ζητήματα συστηματοποίησης της λαϊκής βιολιστικής τέχνης στη σχολική εκπαίδευση (σσ. 72-85)

Το άρθρο εξετάζει πώς η λαϊκή βιολιστική τέχνη, ως ζωντανή και διαμορφούμενη παράδοση, ενσωματώνεται στη σχολική μουσική εκπαίδευση. Ο όρος «λαϊκή βιολιστική τέχνη» δεν περιλαμβάνει μόνο τις προφορικές μουσικές παραδόσεις, αλλά ένα διευρυμένο ρεπερτόριο του ελληνικού λαϊκού μουσικού πολιτισμού, που εμπεριέχει τόσο τα παραδοσιακά όσο και τα νεότερα αστικά λαϊκά μουσικά είδη. Η μελέτη επισημαίνει την ανάγκη η διδασκαλία να βασίζεται σε μια πολυδιάστατη πραξιακή διαδικασία μουσικής μάθησης, όπου η ακουστική εμπειρία, η εκτέλεση, η μίμηση, ο αυτοσχεδιασμός, η διασκευή, η σύνθεση και η δημιουργική έκφραση παίζουν κεντρικό ρόλο. Παράλληλα, αναδεικνύει τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί στην διαμόρφωση των διδακτικών μεθόδων, προς μια ολιστική και οργανωμένη προσέγγιση στις σύγχρονες απαιτήσεις της μουσικής εκπαίδευσης. Μέσα από την ενσωμάτωση βιωματικών προσεγγίσεων, νέων τεχνολογιών και δημιουργία μαθητοκεντρικού μαθησιακού περιβάλλοντος, η μελέτη αναδεικνύει την θετική επίδραση των άτυπων μορφών μάθησης και πως αυτό μπορεί να μεταμορφωθεί σε ένα δυναμικό εργαλείο, που μέσω της μουσικής εκπαίδευσης, προάγει την δημιουργική έκφραση και προσωπική ανάπτυξη των μαθητών.

Ιωσηφίνα Παπαλάμπρου, Γιάννης Λίτος, Δήμητρα Κόνιαρη: Η έρευνα για την ελληνική μουσική εκπαίδευση μέσα από τα άρθρα του περιοδικού «Μουσικοπαιδαγωγικά» (2004-2024): Μια ανάλυση περιεχομένου (σσ. 86-106)

Σκοπός της παρούσας μελέτης αποτελεί η χαρτογράφηση και ανάδειξη των γνωρισμάτων της επιστημονικής έρευνας στο πεδίο της μουσικής παιδαγωγικής και εκπαίδευσης στην Ελλάδα, όπως αυτό διαφαίνεται μέσα από τα άρθρα που δημοσιεύτηκαν στο περιοδικό Μουσικοπαιδαγωγικά, από το πρώτο τεύχος του το 2004 μέχρι και το 2024 που κυκλοφόρησε το τεύχος 22. Ειδικότερα, η παρούσα έρευνα επιδιώκει να προσφέρει μια ευρεία εικόνα των θεματικών ενοτήτων που απασχόλησαν τους Έλληνες μουσικοπαιδαγωγούς, να συνοψίσει τις ερευνητικές και μεθοδολογικές επιλογές των δημοσιευμένων άρθρων του περιοδικού και να παρουσιάσει το προφίλ των ελληνόφωνων μουσικοπαιδαγωγών που ασχολούνται με την έρευνα στον τομέα της μουσικής παιδαγωγικής και εκπαίδευσης. Με βάση αντίστοιχες διεθνείς μελέτες που διεξήχθησαν για επιστημονικά περιοδικά μουσικής εκπαίδευσης, διενεργήθηκε ανάλυση περιεχομένου επί του συνόλου των άρθρων που δημοσιεύτηκαν στα τεύχη 1-22 του περιοδικού. Στα ευρήματα της έρευνας περιλαμβάνονται παράγοντες όπως το φύλο και η ακαδημαϊκή ή επαγγελματική ταυτότητα των συγγραφέων, η συχνότητα με την οποία δημοσιεύουν άρθρα τους στο περιοδικό, οι ερευνητικές μέθοδοι που υιοθετούν, τα χρησιμοποιούμενα ερευνητικά εργαλεία, τα χαρακτηριστικά του δείγματος που μελετάται, καθώς και η θεματολογία των άρθρων που δημοσιεύτηκαν.

Οδηγίες για την αποστολή άρθρων στα Ελληνικά: 06_Οδηγιες_για_συγγραφεις_EEME.pdf

Authors’ guidelines: 07_Guidelines_for_Authors_GSME.pdf 

Το παρόν τεύχος στάλθηκε ηλεκτρονικά ΔΩΡΕΑΝ σε όλα τα μέλη της Ε.Ε.Μ.Ε. που ήταν οικονομικά τακτοποιημένα για το 2025. Εάν ήσασταν οικονομικά τακτοποιημένο μέλος το 2025 και δεν λάβατε ηλεκτρονικά το τεύχος, ή εάν επιθυμείτε να το αγοράσετε (τιμή: 15 ευρώ), παρακαλούμε επικοινωνήστε με τη γραμματεία της Ε.Ε.Μ.Ε. στο email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε..