Τεύχος 32-33 2022-2023

Εισαγωγικό σημείωμα

Καλλιόπη Μυλαράκη: Χρήστος Πολυζωίδης (1931-2019) Βιολιστής, σολίστ, καθηγητής του Πανεπιστημίου Μουσικής και Παραστατικής Τέχνης του Graz
Στο παρόν κείμενο παρουσιάζεται ο Χρήστος Πολυζωίδης (1931-2019) μέσα από τις μαρτυρίες της μαθήτριάς του, Καλλιόπης Μυλαράκη. Ο Χρήστος Πολυζωίδης υπήρξε τακτικός καθηγητής και κοσμήτορας του πανεπιστημίου Μουσικής και Παραστατικών Τεχνών της πόλης Γκρατς της Αυστρίας. Συνέβαλε, μέσα από την καλλιτεχνική και διδακτική του πορεία, στην εξέλιξη του τμήματος της τάξης του βιολιού στο αυστριακό πανεπιστήμιο αλλά και σε όλη τη μουσική ζωή τόσο της Αυστρίας όσο και της Ελλάδας. Τιμήθηκε επανειλημμένα από το αυστριακό κράτος τόσο ως ο νεότερος τακτικός καθηγητής που υπήρξε ποτέ στην Αυστρία όσο και για την συνολική πολιτιστική του προσφορά.

Δημήτριος Καραμανώλης: Ντάνη Δοσίου, Mια σπουδαία βιολονίστα, καλλιτέχνης και παιδαγωγός
Στο παρόν κείμενο παρουσιάζεται η Ντάνη Δοσίου, όπως την θυμάται ο μαθητής της Δημήτριος Καραμανώλης, ο οποίος φοίτησε στην τάξη της στο Κρατικό Ωδείο Θεσσαλονίκης και συνέχισε να δέχεται τις συμβουλές της για πολλά χρόνια. Με σπουδές στο Παρίσι δίπλα σε κορυφαίους βιολονίστες της δεκαετίας του 1950, και με σημαντική καριέρα ως σολίστ στην Ευρώπη, η Ντάνη Δοσίου επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη για να αφοσιωθεί στη διδασκαλία. Η γενέτειρά της, η Φλώρινα, παρέμεινε πάντα σημείο αναφοράς για εκείνη. Από την τάξη της αναδείχθηκαν αξιόλογοι μουσικοί και εκπαιδευτικοί στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Η παιδαγωγική της προσέγγιση ήταν πρωτοποριακή: ενθάρρυνε τον μαθητή να ανακαλύψει τη δική του ερμηνευτική άποψη, δίνοντας παράλληλα ιδιαίτερη έμφαση στη σωστή τεχνική. Με ομαδικά μαθήματα και δημιουργία μικρής ορχήστρας, καλλιέργησε τη συνεργασία και την καλλιτεχνική εξέλιξη των μαθητών της. Η αφοσίωση και η γενναιοδωρία της άφησαν βαθιά και διαρκή παρακαταθήκη.

Γιάννης Ζαρίας: Τρόποι προσέγγισης και οργάνωσης της διδασκαλίας του ελληνικού παραδοσιακού βιολιού
Στο παρόν άρθρο γίνεται μια προσπάθεια κατηγοριοποίησης διαφόρων τρόπων με τους οποίους είναι δυνατόν να προσεγγιστεί στις μέρες μας η διδασκαλία του ελληνικού παραδοσιακού βιολιού. Αναπτύσσονται ορισμένα σημεία προσέγγισης της εν λόγω ερμηνευτικής τέχνης –μιας, κατά κύριο λόγο, προφορικά/βιωματικά καλλιεργημένης ενόργανης πρακτικής– τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν, τόσο σε παιδαγωγική διάσταση –εξυπηρετώντας την οργάνωση του υλικού του αντικειμένου– όσο και σε καλλιτεχνική. Στο πλαίσιο της γενικότερης τάσης εκσυγχρονισμού των ημερών μας, της συχνά διασταυρούμενης τεχνογνωσίας μεταξύ των διαφόρων μουσικών παραδόσεων, των διαρκώς αυξανόμενων τεχνικών απαιτήσεων στο πεδίο εκτέλεσης των παραδοσιακών μουσικών οργάνων, της εισαγωγής των τελευταίων στην ακαδημαϊκή εκπαίδευση, και διαφόρων άλλων ακόμη σχετικών παραγόντων, η εν λόγω τέχνη αναζητά αναγκαστικά νέες διαστάσεις, νέους τρόπους έκφρασης και τρόπους προσέγγισης, και κατά συνέπεια νέες βάσεις που θα στηρίξουν τη συστηματοποιημένη διδασκαλία της.

Joanne Green: Η μουσική δωματίου και γιατί είναι σημαντικό να την αναδείξουμε. Απόδοση στα ελληνικά: Δημήτρης Μπαχτσεβανίδης
Στο παρόν άρθρο αναδεικνύεται η θεμελιώδης σημασία της μουσικής δωματίου στην οργανική μουσική εκπαίδευση, λαμβάνοντας υπόψη ότι η μουσική αποτελεί κατεξοχήν κοινωνική δραστηριότητα. Με τη συμμετοχή των μαθητών σε σύνολα μουσικής δωματίου, καλλιεργούνται όχι μόνο οι μουσικές τους δεξιότητες αλλά και οι κοινωνικές και γνωστικές τους ικανότητες, όπως είναι για παράδειγμα η συνεργασία, η κριτική σκέψη, η ηγεσία και η μη λεκτική επικοινωνία. Σε αντίθεση με τα ατομικά μαθήματα οργάνου και την ορχήστρα, που συχνά λειτουργούν δασκαλοκεντρικά, η μουσική δωματίου παρέχει ένα μαθητοκεντρικό πλαίσιο ισότιμης μάθησης, όπου οι μαθητές αναλαμβάνουν ενεργό ρόλο στη διαδικασία της πρόβας και της ερμηνείας. Ο ρόλος του δασκάλου μετατρέπεται από καθοδηγητικός σε διαμεσολαβητικός, ενισχύοντας την αυτονομία και την υπευθυνότητα των μαθητών. Η μουσική δωματίου αποτελεί αναντικατάστατο παιδαγωγικό εργαλείο με ευρύτερη εκπαιδευτική και κοινωνική αξία.

Δημήτριος Ρογάρης: Μια προσέγγιση στη διδασκαλία της τεχνικής του vibrato στο βιολοντσέλο
Το παρόν άρθρο ασχολείται με τη μελέτη μιας σημαντικής τεχνικής του τσέλου καθώς, επίσης, και όλων των τοξοτών εγχόρδων της οικογένειας του βιολιού, το vibrato. Μετά από μια σύντομη ιστορική αναδρομή όπου αναδεικνύεται η θέση του vibrato στο βιολοντσέλο στις διάφορες μουσικές περιόδους, προτείνονται κάποιες βασικές ασκήσεις με τις οποίες μπορεί να ξεκινήσει ο σπουδαστής του τσέλου και οι οποίες απουσιάζουν από τις περισσότερες μεθόδους εκμάθησης.

Αντώνιος Μαζιώτης: Η σημασία του ομαδικού μαθήματος στη διδακτική των Εγχόρδων Οργάνων: «Μαθαίνοντας βιολί ομαδικά»
Η ομαδική εκμάθηση εγχόρδων οργάνων αποτελεί ένα από τα βασικότερα είδη της σύγχρονης διδακτικής. Το παρόν άρθρο εκθέτει και αναλύει τις θεωρητικές και πρακτικές πλευρές του θέματος, παρουσιάζοντας τις μορφές διδασκαλίας και μια σειρά από διδακτικές μεθόδους και πρακτικές, οι οποίες είναι απαραίτητες στην οργάνωση και εκτέλεση του ομαδικού μαθήματος. Σκοπός του άρθρου είναι η παρουσίαση του ομαδικού μαθήματος ως μια από τις σημαντικότερες μορφές διδασκαλίας της σύγχρονης διδακτικής των εγχόρδων μουσικών οργάνων καθώς και η ανάδειξη της αξίας του στη σύγχρονη εποχή. Το άρθρο συμπληρώνεται με ένα πλαίσιο ομαδικού μαθήματος εκμάθησης βιολιού για παιδιά.

Αγγελική Κάρτσιου, Βασιλική Ψύρρα: Ο Μελωδός και η πλαγιά του βιολιού στο μουσικό δάσος. Μαθαίνοντας για το βιολί μέσα από μια ιστορία
Μέσα από μια ιστορία, τα παιδιά προσχολικής ηλικίας και πρώτων τάξεων του δημοτικού μπορούν να γνωρίσουν με βιωματικό τρόπο τον ήχο και τα χαρακτηριστικά των μουσικών οργάνων. Το βιολί είναι ένα μουσικό όργανο που προσφέρει πληθώρα μουσικών έργων τόσο για μουσική ακρόαση όσο και για κίνηση και αυτοσχεδιασμό. Στο παρόν άρθρο η ιστορία και οι δραστηριότητες έχουν ως στόχο να παρουσιάσουν το βιολί καθώς επίσης και την οικογένεια των εγχόρδων, χρησιμοποιώντας ποικιλία μουσικών παραδειγμάτων σε συνδυασμό με τις παραμέτρους της σύγχρονης μουσικοπαιδαγωγικής.

Τάσος Αναστασιάδης: Δημήτριος Κ. Δούνης: Φιλοσοφία και άξονες της διδασκαλίας του
Ο Δημήτριος Κ. Δούνης (1893–1954) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους παιδαγωγούς βιολιού του 20ού αιώνα, που συνδύαζε τη μουσική με τις γνώσεις του στη νευρολογία και την ψυχιατρική. Ανέπτυξε μια πρωτοποριακή μέθοδο που ο ίδιος την ονόμασε «εκφραστική τεχνική», θεωρώντας ότι η τεχνική υπάρχει για να υπηρετεί την καλλιτεχνική έκφραση. Η διδασκαλία του βασιζόταν στην απελευθέρωση του σώματος, στην εξοικονόμηση ενέργειας, στην ψυχική συγκέντρωση και στη σύνδεση της σκέψης με την κίνηση. Χρησιμοποιούσε ενεργητικές και παθητικές κινήσεις, ανέλυε τις διαφορές τεχνικής μεταξύ αργού και γρήγορου παιξίματος και τόνιζε τη σημασία της ισορροπίας του σώματος, του ρυθμού και της απομνημόνευσης. Οι ασκήσεις του στόχευαν στη νοητική εγρήγορση και στη λεπτομερή αίσθηση της κίνησης. Εργαζόταν εξατομικευμένα με τους μαθητές του, καθοδηγώντας τους να ανακαλύπτουν μόνοι τους τις λύσεις. Ιδιαίτερη θέση κατείχε το βιμπράτο, το οποίο πίστευε ότι έπρεπε να διδάσκεται από τα πρώτα στάδια. Το έργο του έχει επηρεάσει σημαντικά τη σύγχρονη παιδαγωγική των εγχόρδων.

Ian Bewley, Gloria Bakhshayesh: Kato Havas (1920-2018). Απόδοση στα Ελληνικά: Χριστίνα Τσίγκα
Το άρθρο εξετάζει τη ζωή και το παιδαγωγικό έργο της Kató Havas, εστιάζοντας στη συμβολή της στη διδασκαλία των εγχόρδων οργάνων με δοξάρι και στη διαμόρφωση της «Νέας Προσέγγισης» στο παίξιμο του βιολιού. Η προσέγγιση αυτή βασίζεται σε μια ολιστική αντίληψη της μουσικής πράξης, όπου η απελευθέρωση της σωματικής και νοητικής έντασης αποτελεί προϋπόθεση για την αποτελεσματική μουσική επικοινωνία. Μέσα από τη διδακτική της πρακτική, τα συγγραφικά της έργα και τη διεθνή της δράση, η Havas ανέδειξε τη σημασία της ενσώματης μάθησης, της εσωτερικής ακρόασης και της ισορροπίας μεταξύ τεχνικής και εκφραστικότητας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη συμβολή της στη διαχείριση του σκηνικού άγχους, προσφέροντας ένα παιδαγωγικό πλαίσιο με ευρύτερη εκπαιδευτική και καλλιτεχνική αξία.

David Brooker: Οι κλίμακες από το μηδέν. Απόδοση στα Ελληνικά: Όλγα Ζέρβα
Παραδοσιακά, η μελέτη των κλιμάκων θεωρείται ένα απαιτητικό και συχνά μη ελκυστικό κομμάτι της διδασκαλίας των εγχόρδων οργάνων της οικογένειας του βιολιού. Σε αυτό το άρθρο, ο David Brooker αξιοποιεί την εκτεταμένη εμπειρία του με μαθητές όλων των ηλικιών για να παρουσιάσει μια δομημένη, παιδαγωγικά τεκμηριωμένη πρόταση για τη διδασκαλία και τη μελέτη των κλιμάκων και των αρπισμάτων τους στο βιολί και τη βιόλα. Η μέθοδός του οργανώνει συστηματικά τις μείζονες και ελάσσονες κλίμακες μέσω της χρήσης τετραχόρδων και τις ομαδοποιεί ανάλογα με τους συγκεκριμένους δακτυλισμούς που απαιτούνται κάθε φορά. Το συγκεκριμένο πλαίσιο όχι μόνο ενισχύει την κατανόηση της δομής των κλιμάκων, αλλά συμβάλλει και σε μια πιο αποτελεσματική ανάπτυξη τεχνικής. Η συγκεκριμένη πρόταση μπορεί να εφαρμοστεί τόσο σε ατομικά όσο και σε ομαδικά μαθήματα, προσφέροντας στους καθηγητές εγχόρδων οργάνων ένα ευέλικτο εργαλείο για την ανάπτυξη της δεξιοτεχνίας και της μουσικής αντίληψης των μαθητών τους.

Τεύχος 31 (2021) 

Αφιερωμένο στη μνήμη του αγαπημένου συναδέλφου και συνοδοιπόρου,

Χρήστου Ερκέκογλου (1958-2020)

Ταυτότητα και συντελεστές του τεύχους

Σημείωμα Σύνταξης

ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

Πολύβιος Ανδρούτσος, Λίγα λόγια για τον Χρήστο (σ.σ. 9-10)

Νίκος Θεοδωρίδης, 25 χρόνια μαζί και 2 χρόνια χωρίς... (σ.σ. 11-12)

Αναστασία Γρηγοριάδου, Ο Χρήστος του Κρουστόφωνου, μουσικός και εμψυχωτής της Αλληλεγγύης (σ.σ. 13-15)

Νίκος Θεοδωρίδης & Πολύβιος Ανδρούτσος, Ο Χρήστος Ερκέκογλου, μέσα από τα μάτια των μαθητών και συνεργατών του, οπως διαφαίνεται από τις απαντήσεις τους σε σχετικό ερωτηματολόγιο (σ.σ. 17-24)

Μαίη Κοκκίδου, Για τον Χρήστο, ένα τρυφερό παραμύθι από την Κίνα για ένα παιδί με όνειρα, έμπνευση και εμπιστοσύνη (σ.σ. 25-27)

Ερμιόνη Ντέτσικα & Ολυμπία Αγαλιανού, Το λαϊκό παραμύθι στη διαδικτυακή τάξη: μουσικοκινητική επεξεργασία (σ.σ. 29-38)

Σενάριο γιορτής λήξης παιδικών και νεανικών τμημάτων του Κρουστόφωνου, Ιούνιος 2019, Με λίγη βοήθεια από τους φίλους μας... τους Beatles! (σ.σ. 39-49)

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

Έλενα Ανδρέου, Διδακτικό Σενάριο: "Έλα στη θεση μου" (σ.σ. 51-66)

Έλενα Ανδρέου, Διδακτικό Σενάριο: "Η φωνή μου: ένα πολύτιμο μέσο επικοινωνίας και έκφρασης" (σ.σ. 67-77)

Μαρίνα Μίντζα, Η διδασκαλία του ορχητστρικού κομματιού "Βροχή" (Μ. Χατζιδάκις) για μουσικό σύνολο δημοστικού σχολείου με τη χρήση ψηφιακής παρτιτούρας (σ.σ. 78-92)

Μάριος Σκαμνέλος, Τα κλέφτικα τραγούδια και ο λαϊκός ζωγράφος Θεόφιλος (σ.σ. 93-108)

Αγγελική Σκανδάλη, Στάσεις των εφήβων απέναντι στο φαινόμενο του ηθοποιού που τραγουδάει στη μικρή οθόνη. Μουσικοπαιδαγωγική εφαρμογή στην περίπτωση του μιούζικαλ της Αλίκης Βουγιουκλάκη (σ.σ. 109-124)

Αναστασία Σταυρουλάκη, Εκπαιδευτικό Σενάριο: "Το Καρναβάλι των ζώων" (σ.σ. 125-136)

Μπορείτε να κατεβάσετε ολόκληρο το τεύχος 31 (2021) εδώ.

• Μουσικές Εφαρμογές
• COVID-19

Τεύχος 29-30 (2019-2020)

Εισαγωγικό σημείωμα

Βασιλική Αϊντζή, Κατερίνα Κουθούρη, Κλειώ Παπαδιά, Βασιλική Ψύρρα, Coronavirus: Δημιουργικότητα εν μέσω περιορισμών!  (σ.σ. 7-15)

Το παρόν τεύχος διανεμήθηκε ΔΩΡΕΑΝ σε όλα τα μέλη της Ε.Ε.Μ.Ε. που ήταν οικονομικά τακτοποιημένα για τα έτη 2019 ή/και για το 2020. Εάν ήσασταν οικονομικά τακτοποιημένο μέλος το 2019 ή/και το 2020 και δεν λάβατε το τεύχος, ή εάν επιθυμείτε να το αγοράσετε (τιμή: 10 ευρώ), παρακαλούμε επικοινωνήστε με την Ομάδα Σύνταξης του περιοδικού στο email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. 

Τεύχος 27-28 (2017-2018)

Εισαγωγικό σημείωμα

Βασιλική Ψύρρα, Διαπολιτισμική εκπαίδευση μέσω φωνητικού αυτοσχεδιασμού (σσ. 7-18)

Η μουσική, εκτός από βασικό χαρακτηριστικό πολιτιστικής παιδείας, αποτελεί και δημιουργικό τρόπος απόκτησης γνώσεων και δεξιοτήτων μέσα από ένα ευρύ φάσμα μεθοδολογικών προσεγγίσεων. Για αυτόν ακριβώς τον λόγο η σημασία της και ο ρόλος της στη διαπολιτισμική εκπαίδευση είναι απαραίτητη και σημαντική. Σε μια πολυπολιτισμική κοινωνία με διαφορετικές κουλτούρες, γλώσσες και πολιτισμούς, οφείλουμε να βρίσκουμε τρόπους να υποστηρίζουμε τη σχέση μεταξύ τους, αλλά και την αλληλεπίδρασή τους, έτσι ώστε να υποστηριχθεί η καλλιτεχνική ετερογένεια και ποικιλομορφία και να δοθεί σε κάθε παιδί η ευκαιρία να εκφραστεί. Στο παρόν άρθρο παρουσιάζονται παραδείγματα εκπαιδευτικού υλικού με βάση τον φωνητικό αυτοσχεδιασμό που εστιάζουν στην απόκτηση και ενσωμάτωση του στοιχείου της γλώσσας στο μάθημα της μουσικής. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με α) πειραματισμούς και αυτοσχεδιασμούς της φωνής και την γλώσσας, β) διαφορετικές μουσικές σημειογραφίες, γ) ένταξη της γλώσσας προέλευσης στο μάθημα της μουσικής, δ) μουσικά-πολιτισμικά χαρακτηριστικά της χώρα προέλευσης (ρυθμός, κλίμακες, μουσικές σημειογραφίες, κλπ.). Μεταξύ άλλων, στόχος μιας τέτοιας προσέγγισης είναι η ενίσχυση της κριτικής σκέψης των παιδιών, η προώθηση της πολιτιστικής συμμετοχής και ένταξης κάθε παιδιού, καθώς επίσης και η δημιουργική χρήση της φωνής και της γλώσσας στην ανάπτυξη τους.

Μαρία Χατζηλάμπρου, Σχέδια μαθήματος μουσικής για τη διδασκαλία του Κανόνα στην Α' γυμνασίου σύμφωνα με την Αισθητική Θεωρία και σύμφωνα με την Πραξιακή Φιλοσοφία της Μουσικής Εκπαίδευσης (σσ. 19-28)

Οι φιλοσοφικές αναζητήσεις στον τομέα της μουσικής εκπαίδευσης τα τελευταία 50 χρόνια, οδήγησαν στη θεμελίωση και κυριαρχία δύο βασικών προσεγγίσεων αυτής: της Αισθητικής και της Πραξιακής. Στο παρόν άρθρο, θα παρουσιαστούν δύο ενδεικτικά σχέδια μαθήματος για τη διδασκαλία του μουσικού Κανόνα στην Α' γυμνασίου σύμφωνα με το φιλοσοφικό πλαίσιο και τις κατευθυντήριες γραμμές της κάθε μίας φιλοσοφικής προσέγγισης από τις παραπάνω, καταδεικνύοντας πρακτικά την επίδραση που ασκεί η εκάστοτε φιλοσοφία της Μουσικής Εκπαίδευσης στον σχεδιασμό ενός σχολικού μαθήματος μουσικής. Η παρούσα εργασία δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του μαθήματος Φιλοσοφικά και Κοινωνιολογικά Ζητήματα της Μουσικής Εκπαίδευσης του ΠΜΣ Επιστήμες Αγωγής-Μουσική Παιδαγωγική του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.

Βασιλική Αϊντζή, Σχέδιο μαθήματος μουσικής με θέμα: «Νους υγιής εν σώματι υγιεί» Προαγωγή της σωματικής, συναισθηματικής και κοινωνικής υγείας μέσα από τη Μουσική (σσ. 29-42)

Ο σχολικός εκφοβισμός είναι ένα φαινόμενο που παρουσιάζει έξαρση τις τελευταίες δεκαετίες, επιφέροντας καταστροφικές συνέπειες σε αυτούς που τον βιώνουν (τόσο σε σωματικό, όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο). Μέσα από τις συγκεκριμένες διδασκαλίες γίνεται μια προσπάθεια εκτός από την εισήγηση των επιδιωκόμενων μουσικών δεξιοτήτων να ενισχυθούν η αυτοεκτίμηση, η ενσυναίσθηση, η κοινωνικοποίηση και η συνεργατικότητα των μαθητών, δεξιότητες «κλειδιά» για την αντιμετώπιση του φαινομένου. Μάλιστα, το συγκεκριμένο αντικείμενο προσφέρεται για διαθεματική διδασκαλία με τα περισσότερα διδακτικά αντικείμενα του Δημοτικού Σχολείου.

Μαρία Ντούρου, Το «Μοτέτο των Περσικών Πολέμων»: μια διαφορετική πρόταση διδασκαλίας και εμπέδωσης του μαθήματος της ιστορίας για μικρούς και μεγάλους μαθητές (σσ. 43-60)

Το «Μοτέτο των Περσικών Πολέμων»: μια διαφορετική πρόταση διδασκαλίας και εμπέδωσης του μαθήματος της ιστορίας για μικρούς και μεγάλους μαθητές Μαρία Ντούρου Το «Μοτέτο των Περσικών Πολέμων» είναι μία διαθεματική μουσικοπαιδαγωγική δραστηριότητα, η οποία δημιουργήθηκε με την προσδοκία η χορωδιακή πράξη και γενικά το ομαδικό τραγούδι να ενταχτούν στην εκπαιδευτική διαδικασία και να διευκολύνουν τους μαθητές να εμπεδώσουν και να επαναπροσεγγίσουν γνωστικά αντικείμενα, τα οποία τους δυσκολεύουν ή δεν τους κινούν το ενδιαφέρον. Είναι αποδεκτό ότι η απομνημόνευση των ιστορικών γεγονότων είναι κουραστική και συνάμα αναποτελεσματική αφού κατά κανόνα μετά από λίγο χρονικό διάστημα η πλειοψηφία των μαθητών δεν θυμάται ούτε καν τα κύρια σημεία της ύλης του εκάστοτε μαθήματος. Όταν όμως τα ιστορικά γεγονότα μελοποιούνται και αποκτούν ρυθμό και ρίμα γίνονται εύκολα κτήμα των μαθητών. Έτσι, μετά το τέλος της διδακτικής ώρας βγαίνουν συχνά από την τάξη σιγοτραγουδώντας ασυναίσθητα τα κατορθώματα του Λεωνίδα κατά τη μάχη των Θερμοπυλών, την παροιμιώδη νίκη των Αθηναίων στο Μαραθώνα, την οριστική αποχώρηση των Περσών μετά την ήττα τους στις Πλαταιές και άλλα, ας μας επιτραπεί ο όρος, «στιγμιότυπα» από τους Περσικούς Πολέμους. Το εν λόγω κεφάλαιο της ιστορίας διδάσκεται στη Δ΄ Δημοτικού και στην Α΄ Γυμνασίου. Ο μουσικοπαιδαγωγός μπορεί να διδάξει το Μοτέτο και στην πρωτοβάθμια και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση χρησιμοποιώντας κάθε φορά κατά βούληση όλα ή κάποια από τα εξελικτικά στάδια που δομούν τη δραστηριότητα σύμφωνα πάντα με τις ανάγκες, τις ιδιαιτερότητες και τις ικανότητες του τμήματος. Για αυτό η διάρκεια διεξαγωγής της διδασκαλίας του Μοτέτου ποικίλει. Η σύνθεση του Μοτέτου έχει γίνει με τέτοιο τρόπο έτσι ώστε να μπορούν να συμμετάσχουν όλοι ανεξαιρέτως οι μαθητές ακόμα και αυτοί που αντιμετωπίζουν ζητήματα παραφωνίας. Παράλληλα, το «Μοτέτο των Περσικών Πολέμων» μπορεί να είναι και ένα τραγούδι που θα ερμηνευτεί από τη χορωδία του σχολείου ή από οποιαδήποτε χορωδία (παίδων ή εφήβων) είτε ως άσκηση κατάλληλη για την επίτευξη της ανεξαρτησίας και ταυτόχρονα της συνύπαρξης των φωνών, είτε ως τραγούδι ενταγμένο στο πρόγραμμα μίας συναυλίας, είτε ως πολύτεχνο δρώμενο.

8ο Συνέδριο της Ελληνικής Ένωσης για τη Μουσική Εκπαίδευση: Μουσική Εκπαίδευση και Κοινωνία: νέες προκλήσεις, νέοι προσανατολισμοί (Θεσσαλονίκη, 23-25 Νοεμβρίου 2018) (σσ. 61-62)

Εκδόσεις Ε.Ε.Μ.Ε. (σσ. 63-64)

Το παρόν τεύχος διανεμήθηκε ΔΩΡΕΑΝ σε όλα τα μέλη της Ε.Ε.Μ.Ε. που ήταν οικονομικά τακτοποιημένα για το 2017 ή/και για το 2018. Εάν ήσασταν οικονομικά τακτοποιημένο μέλος το 2017 ή/και το 2018 και δεν λάβατε το τεύχος, ή εάν επιθυμείτε να το αγοράσετε (τιμή: 10 ευρώ), παρακαλούμε επικοινωνήστε με τη γραμματεία της Ε.Ε.Μ.Ε. στο email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε..

Τεύχος 26 - 2016

Σημείωμα σύνταξης

Παναγιώτα Παπαγεωργίου, Ενεργητική μουσική μάθηση μέσα από εμπειρίες με τις Μουσικές του Κόσμου -“Canoe Song”: Ένα παραδοσιακό τραγούδι από τον Καναδά (σσ. 7-19)

Οι Μουσικές του Κόσμου με την πρωτοτυπία και τη διαφορετικότητά τους αποτελούν ένα μουσικό υλικό που προκαλεί το ενδιαφέρον των μαθητών και αυξάνει τη συμμετοχή τους στο μάθημα. Μέσα από τις μουσικές αυτές οι μαθητές μπορούν να διδαχθούν σημαντικές μουσικές έννοιες, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν την πολυπολιτισμικότητα του κόσμου αλλά και της ίδιας της μουσικής. Στο παρόν σχέδιο μαθήματος οι μαθητές μαθαίνουν ένα παραδοσιακό τραγούδι του Καναδά, συμμετέχουν ενεργά στις μουσικές διαδικασίες μέσα από το τραγούδι, την κίνηση, το παίξιμο μουσικών οργάνων και τη δημιουργία, συναντούν με βιωματικό τρόπο τις μουσικές έννοιες της συγκοπής, του ostinato και του κανόνα, αλλά και ψυχαγωγούνται.

Γεωργία Μαρία Τσερπέ, Διδακτικές προτάσεις ομάδας εκπαιδευτικών δευτεροβάθμιας για το μάθημα της μουσικής στην Α΄ Γυμνασίου γενικού σχολείου (σσ. 20-25) 

Θέμα της εισήγησης αυτής είναι ο σκοπός, οι στόχοι, η μεθοδολογία και το θεωρητικό υπόβαθρο των διδακτικών προτάσεων για το μάθημα της μουσικής στην Α΄ τάξη γενικού γυμνασίου που εκπονήθηκαν από τις καθηγήτριες Μαρία Πατιώ και Σοφία Ταρσένη. Οι προτάσεις αυτές σχεδιάστηκαν στο πλαίσιο μιας ομάδας δεκαέξι εκπαιδευτικών της δευτεροβάθμιας η οποία εργάστηκε με σκοπό τη διατύπωση προτάσεων για την αναβάθμιση της διδακτικής πράξης, την ποιοτικότερη διδασκαλία του μαθήματος της μουσικής και την αναφορά όλων των εκπαιδευτικών σε μία κοινή βάση. Με τα φύλλα εργασίας και με τα ακουστικά παραδείγματα τα οποία προέρχονται από το ευρύ πεδίο της έντεχνης και δημοφιλούς μουσικής, οι μαθητές λαμβάνουν μέρος ενεργά στη διαδικασία της μάθησης, εκφράζουν τις απόψεις τους και αναπτύσσουν αισθητική κρίση. Στο τέλος της Α΄ γυμνασίου ο μαθητής θα έχει γνωρίσει βασικά στοιχεία της μουσικής δομής, θα έχει γνωρίσει τη διαθεματική φύση της μουσικής και θα έχει ακόμη εξοικειωθεί με την περιγραφή μουσική.

Μαρία Πατιώ, H διμερής μορφή στη μουσική (σσ. 26-27)

Το σχέδιο μαθήματος παρουσιάζει μια πρόταση για τη διδασκαλία της διμερούς μορφής και απευθύνεται στους/στις μαθητές/τριες της Α΄ Γυμνασίου. Εντάσσεται στο πλαίσιο της διδασκαλίας της ενότητας με τίτλο «Α-Β στη σειρά» και ανταποκρίνεται στο ζητούμενο οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τη διμερή μορφή μέσα από το τραγούδι «Δέκα παλικάρια» του Μάνου Λοΐζου.

Μαρία Πατιώ, Μικτά μέτρα (σσ. 28-29) 

Το διαθεματικό αυτό σχέδιο μαθήματος εμπλέκει τα μαθήματα της Μουσικής και της Φυσικής Αγωγής και απευθύνεται στους/στις μαθητές/τριες της Α΄ Γυμνασίου. Εντάσσεται στο πλαίσιο της διδασκαλίας της ενότητας με τίτλο «Χορεύω με τη μουσική-χορεύω ελληνικά» και ανταποκρίνεται στο ζητούμενο οι μαθητές/τριες να έρθουν σε δημιουργική επαφή με τα μικτά μέτρα, καθώς και να συνδέσουν τη μουσική με τον χορό.

Μαρία Πατιώ, Μουσική και ευρωπαϊκός χορός: βαλς. Διαθεματικό σχέδιο μαθήματος (σσ. 30-32)

Το διαθεματικό αυτό σχέδιο μαθήματος εμπλέκει τα μαθήματα της Μουσικής, των Εικαστικών και της Φυσικής Αγωγής και απευθύνεται στους/στις μαθητές/τριες της Α΄ Γυμνασίου. Εντάσσεται στο πλαίσιο της διδασκαλίας της ενότητας με τίτλο «Χορεύω ευρωπαϊκά-βαλς» και ανταποκρίνεται στο ζητούμενο οι μαθητές/τριες να έρθουν σε δημιουργική επαφή με το βαλς, να συνδέσουν τη μουσική με τον χορό, να γνωρίσουν τα χαρακτηριστικά της εποχής του 19ου αιώνα, να εξοικειωθούν με τα ήθη και τις συνήθειες της εποχής (εθιμοτυπία, ενδυμασία, χοροί κλπ.), να κατανοήσουν τη διαχρονικότητα του βαλς, να αναγνωρίζουν ακουστικά και οπτικά το τριμερές μέτρο, να μάθουν τα βήματα του βαλς.

Σοφία Ταρσένη, Ανεβαίνοντας 7 Μεγάλα και μικρά σκαλιά (σσ. 33-42)

Η παρουσίαση αυτή περιλαμ βάνει μία διδακτική πρόταση για τη διδασκαλία της Ντο μείζονoς κλίμακας στους μαθητές της Α΄ γυμνασίου. Μέσα από τις δραστηριότητες οι μαθητές καλούνται να εξοικειωθούν με τις έννοιες του «Τόνου» και του «Ημιτονίου»  ως «Μεγάλα και μικρά σκαλιά» στη Ντο μείζονα κλίμακα ενώ δίνεται έμφαση στη σωστή απόδοση του τέμπο (tempo), καθώς οι μαθητές αποδίδουν γνωστά μουσικά παραδείγματα σε διαφορετικά tempi.  Γίνεται αναφορά σε συνθέτες, έργα των οποίων οι μαθητές γνωρίζουν μέσα από ακροάσεις και δραστηριότητες. Παράλληλα, επιδιώκοντας μία ευρύτερη καλλιέργεια του μουσικού αισθητηρίου των μαθητών γίνεται αναφορά στις κλίμακες διαφορετικών μουσικών πολιτισμών, οι οποίες καθορίζουν το ύφος του μουσικού τους φολκλόρ. Οι μαθητές θα γνωρίσουν ακόμη μέσα από επιλεγμένες δραστηριότητες το μιούζικαλ ως είδος μουσικής σύνθεσης, την έννοια του τέμπο και τους συνθέτες Κ. Σαιν-Σανς και Ζ. Όφενμπαχ.  Άξονας υπήρξε το Βιβλίο Μουσικής της Α΄ Γυμνασίου και συγκεκριμένα η Β΄ Ενότητα «Υφαίνω Μουσική, Ανεβαίνω τη σκάλα» (σσ. 46-50).

Αγαθή Πάνκου, Μια βόλτα στη μουσική μέσα από την καθημερινότητα μας: Δημιουργώντας αυτοσχέδια μουσικά όργανα από ανακυκλώσιμα υλικά της καθημερινότητας μας (σσ. 43-58)

Ως εκπαιδευτικοί μέσα από τον προβληματισμό για το πώς μπορούμε να βελτιώσουμε τη μάθηση, ποιες πρακτικές χρειάζεται ν΄ αλλάξουμε ως σύλλογος διδασκόντων για ν΄ αλλάξει η κουλτούρα μάθησης στο σχολείο και να γίνουν ίσως πιο ευχάριστα κάποια μαθήματα, θεωρήσαμε πως η συστηματική προσπάθεια και η συνεργασία εκπαιδευτικών-μαθητών σε ένα διαθεματικό πλαίσιο μάθησης προσθέτοντας και τη βιωματική εμπειρία των μαθητών (Καπετανίδου, 2006) ήταν η καλύτερη απάντηση. Στην παρούσα εργασία έγινε μια προσέγγιση οργάνωσης επιστημονικού θεωρητικού υπόβαθρου για τα αυτοσχέδια μουσικά όργανα ώστε να κατασκευαστούν από ομάδα μαθητών του Μουσικού Σχολείου Δράμας, να παρουσιαστούν σε αίθουσα-μουσείο του Σχολείου αλλά και να χρησιμοποιηθούν σε μια ορχήστρα. Μπορούν τα ποτήρια, τα κουτάλια και οι κουβάδες του σπιτιού μας να μπουν στο Μουσικό Σχολείο Δράμας και να δημιουργήσουν μουσική; Δεν είναι μια ερώτηση εντυπωσιασμού! Η απάντηση που δόθηκε, σχετίζεται με την αξιοποίηση των σύγχρονων αντιλήψεων για την έννοια της «άτυπης μουσικής εκπαίδευσης» σε τυπικά περιβάλλοντα και της μουσειοπαιδαγωγικής.

Το παρόν τεύχος διανεμήθηκε ΔΩΡΕΑΝ σε όλα τα μέλη της Ε.Ε.Μ.Ε. που ήταν οικονομικά τακτοποιημένα για το 2016. Εάν ήσασταν οικονομικά τακτοποιημένο μέλος το 2016 και δεν λάβατε το τεύχος, ή εάν επιθυμείτε να το αγοράσετε (τιμή: 10 ευρώ), παρακαλούμε επικοινωνήστε με τη γραμματεία της Ε.Ε.Μ.Ε. στο email: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε..

Μουσική Εκπαίδευση, τ. 25, 2015

Εισαγωγικό Σημείωμα

Ευγενία Καρούμπαλη, Τα νεοδημοτικά τραγούδια στη σχολική γιορτή της 28^ης Οκτωβρίου (σσ. 7-12)

Τα τραγούδια που χρησιμοποιούνται στις εορταστικές εκδηλώσεις οι οποίες γίνονται στα πλαίσια της εθνικής επετείου της 28^ης Οκτωβρίου τόσο στην πρωτοβάθμια όσο και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση είναι περιορισμένα και ανακυκλούμενα. Στην εισήγηση αυτή προτείνεται η χρήση νεοδημοτικών τραγουδιών, που γράφτηκαν κατά τη δεκαετία του 1940, στη σχολική γιορτή της 28^ης Οκτωβρίου, προκειμένου να εμπλουτιστεί το ρεπερτόριο που χρησιμοποιείται στην εν λόγω σχολική γιορτή.

Μαρία Δημητρακοπούλου, Συνταγή με βάση το κύτταρο: Διαθεματική πρόταση (σσ. 13-16)

Το σχέδιο μαθήματος με τίτλο «Συνταγή με βάση το κύτταρο», ασχολείται με τη διαθεματική προσέγγιση της έννοιας του κυττάρου, μέσα από την οπτική του μαθήματος της βιολογίας και της μουσικής. Οι μαθητές της Γ’ Γυμνασίου χρησιμοποιούν κατακτημένες γνώσεις και έννοιες πάνω στη βιολογία, από την ύλη της Α’ και Γ’ Γυμνασίου. Επίσης, χρησιμοποιούν έννοιες των μαθηματικών που έχουν διδαχθεί. Με βάση αυτές τις γνώσεις, προσεγγίζουν την έννοια της μινιμαλιστικής δημιουργίας στη μουσική. Το κύτταρο, αποτελώντας την πρωταρχική μουσική ιδέα του συνθέτη, μεταμορφώνεται όπως το κύτταρο σε ένα ζωντανό οργανισμό και χρησιμοποιώντας μαθηματικές πράξεις ολοκληρώνεται η δημιουργία του έργου. Η διδακτική πρόταση ολοκληρώνεται με την ηχογράφηση και αξιολόγηση της δημιουργίας των μαθητών.

Κατερίνα Κουθούρη & Έρρικα Θωμαΐδου, Ανακαλύπτω τον κόσμο με μουσική: Πρόγραμμα αισθητηριακών δραστηριοτήτων για βρέφη έως 12 μηνών (σσ. 17-26)

Στο παρακάτω άρθρο θα παρουσιάσουμε το πρόγραμμα «Ανακαλύπτω τον κόσμο με μουσική» το οποίο απευθύνεται σε βρέφη ηλικίας έως 12 μηνών. Σκοπός του προγράμματος είναι η ψυχοσωματική ανάπτυξη των βρεφών με κύριο εργαλείο μάθησης την μουσική. Οι δραστηριότητες είναι επενδυμένες με μουσική η οποία έχει ρόλο άλλοτε ενεργητικό και άλλοτε παθητικό. Η ενεργή συμμετοχή ενός σταθερού οικείου προσώπου του βρέφους έχει ως στόχο την ενίσχυση της επικοινωνίας, την ανάπτυξη του ασφαλούς δεσμού αλλά και την δημιουργία μουσικών εμπειριών και πειραματισμών. Στη δημιουργία των δραστηριοτήτων δόθηκε μεγάλη βαρύτητα στα αναπτυξιακά χαρακτηριστικά του πρώτου χρόνου της ζωής των βρεφών τα οποία παρουσιάζονται μέσα στο άρθρο.

Ξανθίπη Αναστασιάδου & Μαρία Τσαλίκη, “ΦΙΛΟΙ: ΕΓΩ ΚΙ ΕΣΥ ΜΑΖΙ”: Ένα Project βασισμένο στο Μουσικό Βίντεο (σσ. 27-32)

Σκοπός της παρακάτω πρότασης διδασκαλίας είναι να δομηθεί ένα ολοκληρωμένο πλάνο μαθημάτων το οποίο θα προσφέρει στους μαθητές της ΣΤ’ δημοτικού τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με το μουσικό βίντεο, να αναπτύξουν προβληματισμό γύρω από τη χρήση του, να το συνδέσουν με την καθημερινή ζωή τους και με αφορμή το βίντεο να διευρύνουν τη δημιουργικότητά τους μέσα από στοχευμένες δραστηριότητες και να γνωρίσουν την εξέλιξη της μουσικής από το gospel ως την σημερινή pop. Επίσης, προσφέρει δυνατότητες για κοινωνική και συναισθηματική μάθηση, πολύτεχνες δραστηριότητες και καλλιέργεια μουσικών δεξιοτήτων. Το project έχει προτεινόμενη διάρκεια από 3-5 μήνες. Οι βάσεις αυτής της πρότασης τέθηκαν στα πλαίσια των μαθημάτων μεταπτυχιακού προγράμματος που ασχολείται με τη διδακτική της μουσικής (υπ. Μαίη Κοκκίδου).

Βασιλική Ψύρρα, Γνωριμία με τη μουσική και κίνηση στην τρίτη ηλικία (σσ. 33-40)

Οι σύγχρονες μουσικοπαιδαγωγικές μέθοδοι προσανατολίζονται τα τελευταία χρόνια σε μια καινούρια, για τη μουσική εκπαίδευση, ηλικιακή ομάδα, την τρίτη ηλικία. Άνθρωποι όλων των ηλικιών μπορούν με το σώμα τους, με τη φωνή τους και με μουσικά όργανα (κυρίως κρουστά) να μάθουν να παίζουν μουσική, ανεξάρτητα με το αν έχουν ήδη ή όχι κάποια μουσική γνώση ή εμπειρία. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η κίνηση παίζει ίσως τον σημαντικότερο ρόλο: Ενισχύει την ακουστική ικανότητα, συνδέει διαφορετικά και άγνωστα στον συμμετέχοντα μουσικά στοιχεία και είδη και τα μετατρέπει σε κάτι οικείο, ενώ ταυτόχρονα βελτιώνει την ποιότητα ζωής σε αισθητικό, πνευματικό και σωματικό επίπεδο.

Μαρία Τσαλίκη, Μουσική και ζωγραφική για μια ολιστική προσέγγιση της εκπαίδευσης (σσ. 41-46)

Η μουσική και η ζωγραφική μοιράζονται πολλά δομικά και άλλα στοιχεία. Η ζωγραφική ως τέχνη στο μάθημα της μουσικής μπορεί να βοηθήσει στην κατανόηση μουσικών εννοιών και δομικών στοιχείων λόγω του οπτικού ερεθίσματος που προσφέρει αλλά και να λειτουργήσει ως εργαλείο και πηγή έμπνευσης στη σχολική τάξη. Ακολουθεί ένα project βασισμένο στον πίνακα “Automat” του Αμερικανού ζωγράφου Edward Hopper. Το διδακτικό σενάριο αφορά σε παιδιά 10-13 ετών, στη σχολική τάξη. Δημιουργήθηκε στα πλαίσια του μαθήματος “Εκπαίδευση Εκπαιδευτικών” του ΠΜΣ Μουσικές Τέχνες στο Τ.Μ.Ε.Τ του ΠΑ.ΜΑΚ υπό την επίβλεψη της κας Μαίης Κοκκίδου.

Κορίνα Βασιλείου, Γνωρίζω τον Σόλωνα Μιχαηλίδη, Σχέδιο μαθήματος για να γνωρίσουν τα παιδιά τον Κύπριο μουσουργό Σόλωνα Μιχαηλίδη (σσ. 47-55)

Σχέδιο μαθήματος για να γνωρίσουν τα παιδιά το έργο του Κύπριου μουσικοσυνθέτη Σόλωνα Μιχαηλίδη. Περιλαμβάνει διδασκαλία Κυπριακού Δημοτικού τραγουδιού. Το μάθημα είναι εμπνευσμένο από εκπαιδευτικό πρόγραμμα που σχεδιάστηκε και υλοποιείται τα τελευταία χρόνια στο Δημοτικό Αρχείο-Μουσείο «Σόλωνα Μιχαηλίδη» στην Κύπρο.

Το περιοδικό Μουσική Εκπαίδευση κυκλοφορεί μία φορά το χρόνο και μοιράζεται ΔΩΡΕΑΝ στα οικονομικά τακτοποιημένα μέλη της Ε.Ε.Μ.Ε. της χρονιάς έκδοσης του κάθε τεύχους του. Εάν είσασταν οικονομικά τακτοποιημένο μέλος της Ε.Ε.Μ.Ε. το 2015 και δεν λάβατε το συγκεκριμένο τεύχος ή εάν επιθυμείτε να το παραγγείλετε (τιμή 10 ευρώ + έξοδα αποστολής) επικοινωνήστε με τη διεύθυνση: Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε. 

Ειδική έκδοση του περιοδικού «Μουσική Εκπαίδευση», αφιερωμένη στη διδακτική του ακορντεόν - Τεύχος 33 (2024-2025)

Η “Μουσική Εκπαίδευση” είναι το ετήσιο περιοδικό της Ελληνικής Ένωσης για τη Μουσική Εκπαίδευση (Ε.Ε.Μ.Ε.) και δημοσιεύει σχέδια μαθημάτων, μουσικά έργα, προτάσεις και χρήσιμες ιδέες για την διδασκαλία της μουσικής στην τάξη καθώς επίσης και για τη διδασκαλία μουσικών οργάνων. Το τεύχος 33 (2024-2025) θα είναι αφιερωμένο στη διδακτική του ακορντεόν. 

Καλούνται να παρουσιαστούν άρθρα που θα αφορούν τη διδασκαλία ακορντεόν με ρεπερτόριο από τη σύγχρονη, κλασική και παραδοσιακή μουσική. Σκοπός είναι να δοθούν πρωτότυπες ιδέες και προτάσεις με καλές πρακτικές, σχέδια μαθημάτων και πλούσιο διδακτικό υλικό που θα αφορούν:

• το ατομικό μάθημα με διαφορετικές ηλικιακές ομάδες, 

• την γνωριμία και πρώτη επαφή με το ακορντεόν, 

• την παρουσίαση του σε παιδιά προσχολικής ηλικίας, 

• τη χρήση του οργάνου σε διαθεματικά και διαπολιτισμικά προγράμματα,

• την επιλογή ρεπερτορίου για τις ανάγκες του μαθήματος 

• τεχνικές παιξίματος

• ζητήματα οργανολογίας 

Ιδιαίτερα ευπρόσδεκτα θα είναι και άρθρα που θα παρουσιάσουν βιβλιογραφικό αλλά και ιστορικό, επιστημονικό υλικό.

Αρχισυνταξία: Κωνσταντίνος Ράπτης, Βασιλική Ψύρρα 

Συντακτική Ομάδα: Κωνσταντίνος Τσούγκρας, Αθηνά Φυτίκα

Προθεσμία Υποβολής Άρθρων: 31 Ιουλίου 2025

Περισσότερες πληροφορίες: https://www.eeme.gr/publications/musical-education.html